روابط عمومی خانه ادبیات افغانستان: ششمین جشنواره قند پارسی، دهم حوت با پیام دکتر سید مخدوم رهین، وزیر اطلاعات و فرهنگ افغانستان و با حضور ده‌ها شاعر، نویسنده و فرهنگیان افغانستانی و مهمانان ایرانی در سالن سوره حوزه هنری تهران گشایش یافت و در روز یازدهم حوت، همراه با نکوداشت باشکوه دکتر محمدسرور مولایی، برندگان جشنواره اعلام شدند. 

محمدصادق دهقان؛ دبیر جشنواره: خانه ادبیات افغانستان، بازتاب‌دهنده صداي نسل امروز ادب افغانستان است

مراسم با تلاوت کلام الله مجید و پخش سرود ملی افغانستان و ایران آغاز شد. سپس محمد صادق دهقان، معاون خانه ادبیات افغانستان و دبیر ششمین جشنواره قندپارسی به مهمانان خوش آمد گفت و اظهار داشت: «خانه ادبیات افغانستان، ششمین جشنواره ادبي قند پارسي (ویژه شعر و قصه جوان افغانستان) را در حالی آغاز می‌کند که کوله‌باری گران‌سنگ از سه دهه تجربه ادبی و فرهنگی را بر دوش می‌کشد. در این سال‌ها کوشیده‌ایم نماينده‌ای راستين براي بازتاب دادن صداي نسل امروز ادب افغانستان در درون و بیرون کشور و پاسدار میراث ارزشمند نسل رودکی، ناصر خسرو، فردوسی، سنایی، عطار، خیام، نظامی، سعدی، مولانا، حافظ، بیدل و خواجه عبدالله باشیم و از اين رهگذر، رسالت خطیر خویش را برای روشن نگاه داشتن چراغ زبان و ادب پارسی و فرهنگ ملی در سرزمین مادری به انجام رسانیم».

دهقان در بخش دیگری از سخنان خود گفت: «خانه ادبیات افغانستان کوشیده است گذرگاهی ارتباطی باشد میان نسل امروز و پیشگامان فرهنگی. بر همین اساس، این دوره از جشنواره به نام فرزند خجسته‌خصال غزنین باستانی؛ دکتر محمدسرور مولایی عزیز آراسته شده است. به پاس چندین دهه‌ تلاش خستگی‌ناپذیر این بزرگ‌مرد نازنین در قلمرو مثنوی‌پژوهی، بیدل‌شناسی، پژوهش در تاریخ ادبیات پارسی و تصحیح نسخه‌های کهن ادبی و تاریخی، تمام قد به پا می‌ایستیم و درود بی‌کران خود را نثار همت والایش می‌کنیم».

دکتر سید مخدوم رهین؛ وزیر اطلاعات و فرهنگ افغانستان: ادبیات در زندگی انسان‌ها مهم و کارساز است

پس از خوش‌آمدگویی دبیر جشنواره، اسدالله امیری، رایزن فرهنگی سفارت کبرای جمهوری اسلامی افغانستان در تهران، پیام دکتر سید مخدوم رهین، وزیر اطلاعات و فرهنگ افغانستان به جشنواره قند پارسی را به خوانش گرفت. آقای رهین در پیام خود اظهار داشته است: «بسیار خرسندم که دیگر بار خانه ادبیات افغانستان هرچند دور از سرزمین مادری، به برگزاری این جشنواره سترگ ادبی می‌پردازد و کارنامه درخشان دکتر محمدسرور مولایی و تنی چند از شاعران و نویسندگان جوان میهن را به ستایش می گیرد».

آقای رهین افزوده است: «جهان با وجود دست‌یابی به پیشرفت‌ها و دریافت‌های تازه در عرصه دانش‌های مادی، نمی‌تواند نیاز به معنویت را فراموش کند. از این رو، نقش ادبیات در زندگی انسان‌ها را باید مهم و کارساز دانست».

محمدحسین جعفریان: من در افغانستان بیشتر احساس راحتی می‌کنم تا سرزمین خودم، ایران

پس از خوانش پیام وزیر اطلاعات و فرهنگ افغانستان، محمدحسین جعفریان، شاعر، نویسنده و فیلم‌ساز ایرانی به ایراد سخن پرداخت. وی با اظهار خرسندی از برگزاری قدرتمند جشنواره قندپارسی گفت: «من در افغانستان بیشتر احساس راحتی می‌کنم تا سرزمین خودم، ایران و ما جهات مشترک زیادی داریم که می‌شود آن را تقویت نمود.» ایشان در بخش دیگری از سخنان خود، به گلایه از دولت‌مردان ایران زبان گشود و گفت: «ما در دو کشور هند و پاکستان، مرکز اطلاعات ادبیات و زبان فارسی را داریم، اما در افغانستان که مهد زبان فارسی است، این مرکز را نداریم».

عبدالشکور نظری؛ مدیر دفتر خانه ادبیات افغانستان در کابل: برگزاری چنین گردهم‌آیی بزرگی، شایسته نام جغرافیایی با فرهنگ دیرپاست

عبدالشکور نظری، مدیر اجرایی دفتر خانه ادبیات افغانستان در کابل و دبیر سلسله همایشهای نقد ادبی «شبهای کابل»، سخنران بعدی جشنواره بود. وی در بخشی از سخنرانی‌اش درباره ضرورت ارتباط مداوم فرهنگی فرهنگیان ایران و افغانستان و ابراز تشکر از حامیان جشنواره گفت: «برگزاری چنین گردهم‌آیی بزرگی که شایسته نام جغرافیایی با فرهنگ دیرپاست، بدون همراهی و همکاری مراکز فرهنگی و ادبی هم‌وطن و هم‌زبان و یاری‌رسانی اهالی ادب و فرهنگ دو کشور بزرگ افغانستان و ایران امکان‌پذیر نمی‌شد. از همین جایگاه و به سهم خود، از یکایک پشتیبانان این جشنواره مهم فرهنگی و ادبی در قلمرو زبان و ادب پارسی سپاس‌گزاری می‌کنم».

وی در بخش پایانی سخنان خویش، گزارشی از فعالیتهای خانه ادبیات افغانستان در کابل را ارائه کرد و اظهار داشت: «خانه ادبیات افغانستان، دفتر خود را در سال 1387 در کابل بنا نهاده و چند فعالیت مهم را هم‌زمان با هم پی گرفت. نخست، برگزاری سلسله نشست‌های نقد ادبی «شب‌های کابل» بود که با همت اعضای خانه ادبیات و دبیری آقای محمدصادق دهقان از 20 اسد 1387 آغاز شد و تاکنون چهارده نشست از «شب‌های کابل» برگزار شده است. هر نوبت از این سلسله برنامهها، به نقد و بررسی منتقدانه آثار و کارنامه چهرههای برتر ادبیات معاصر افغانستان اختصاص مییابد. اهمیت «شب‌های کابل» در آن است که برای نخستین بار در افغانستان، چنین نشست نقد ادبی برای نهادینه‌سازی فرهنگ نقد و نقدپذیری و بررسی شفاف آثار ادبی آفرینندگان آن‌ها برپا می‌شود و فضایی فراهم آورده است که چهره­های شاخص و باتجربه همزمان و یکجا با جوانان به تبادل نظر میپردازند. 

کار دوم، آغاز سلسله انتشارات خانه ادبیات افغانستان بود که از آن زمان تاکنون 15 اثر از شاعران و نویسندگان مطرح کشور منتشر شده و در اختیار علاقه‌مندان به فرهنگ و ادب قرار گرفته است. به جز آن، انتشارات خانه ادبیات افغانستان به صورت همهجانبه در نمایشگاه‌های فرهنگی و کتاب که در طول این سال‌ها در افغانستان برگزار شده، شرکت جسته است. یکی از گام‌های کوچک ما در این راه آن است که دست کم از میان انبوه بازدیدکنندگان این نمایشگاه‌ها، شمار هر چه بیشتری از جوانان به کتاب‌خوانی و خرید کتاب علاقه‌مند شوند و در گسترش این فرهنگ در خانواده، جامعه و محیط کار و تحصیل خویش پیش‌گام باشند».

نظری افزود: «خانه ادبیات افغانستان در برگزاری ویژه‌برنامه‌های ادبی نیز همیشه پیش‌گام بوده است که از آن میان می‌توان به نمونه اخیر آن یعنی برپایی نخستین گرامی‌داشت روز جهانی داستان کوتاه در افغانستان در هفته پایانی ماه دلو اشاره کرد. گفتنی است دفتر خانه ادبیات در کابل، دومین دوره جایزه کتاب «نوروز» را در آغازین روزهای سال جدید خورشیدی (1391) یعنی در مدت برگزاری «جشن باستانی و ملی گل سرخ» و به خوش‌یمنی سنت زیبای نوروز باستانی با دبیری محمدحسین محمدی، مدیر خانه ادبیات و داستان‌نویس معاصر کشور برگزار می‌کند».

برنامه‌های بعدی نوبت اول روز نخست قند پارسی

پخش کلیب جشنواره از برنامه زیبای بعدی بود که در آن، فعالیت های پنج جشنواره قبلی قندپارسی نمایش داده شد و با تشویق اشتراک‌کنندگان روبه‌رو گشت.

در بخش پایانی نیمه اول برنامه، مجیب مهرداد، شاعر مهمان از افغانستان و محمدجعفری، شاعر غزل‌سرای خانه ادبیات افغانستان به شعر خوانی پرداختند و در پایان، صدیقه کاظمی، داستان کوتاه خود را به خوانش گرفت.

نیمه دوم برنامه روز اول پس از استراحت کوتاهِ حضار و بازدید آنان از نمایشگاه کتاب و عکس خانه ادبیات افغانستان با سخنرانی رضا حمیدی، مشاور وزیر فرهنگ و ارشاد جمهوری اسلامی ایران آغاز شد. ایشان، تلاش‌های پربار شاعران و داستان‌نویسان خانه ادبیات افغانستان را ستود و ضمن تأکید بر پیوند دیرینه فرهنگ دو کشور گفت: «وزارت ارشاد اسلامی تصمیم دارد در سال آینده، همایش‌های مشترک در حوزه زبان فارسی را برگزار نماید که یکی از این همایش‌ها، همایش سنایی غزنوی در شهر غزنی خواهد بود.» حمیدی با تمجید از شعر افغانستان، خاطرنشان کرد که شعر امروز افغانستان از توان‌مندی بالایی برخوردار است و برخی از این شعرها در کتاب‌های درسی ما هم چاپ شده است. 

امان میرزایی، آصف جوادی، حسن ابراهیمی از مزارشریف، سیدعلی جعفری، زهرا بوستانی، محمود تاجیک، حکیم ابراهیمی، معصومه موسوی به خوانش شعر و فاطمه موسوی به خوانش داستان پرداختند. برنامه پایانی، آهنگ‌های شور انگیز عارف جعفری، عضو خانه ادبیات افغانستان بود که با خوانش آهنگ‌های زیبا، خستگی را از جان اشتراک‌کنندگان به درآورد.

علی معلم دامغانی: بگذار سیاسیون خوش باشند که بین ما و بلخ و بخارا و کابل و سمرقند فاصله بسیار است

برنامه اختتامیه (روز دوم) مراسم که با استقبال بیشتر مردم همراه بود، باتلاوت قرآن کریم و پخش سرود ملی دو کشور آغاز شد و با سخنرانی، شعر و داستان‌خوانی ادامه یافت و در پایان، نتایج جشنواره در بخش‌های شعر و داستان جوان افغانستان اعلام شد. سخنران اول این محفل، استاد علی معلم دامغانی، رئیس فرهنگستان هنر بود که بر اصالت زبان خراسانیان قدیم تأکید کرد و گفت: «بسیار مناسب بود که نام این جشنواره را جشنواره قند دری می گذاشتید.» معلم در ادامه، افغانستان را وارث حماسه‌های زبان بهشتی فارسی نامید و گفت: «امروز اگر چه در این سرزمین به شیوه عراق عجم سخن گفته می‌شود، اما چه به شیوه عرب و چه به شیوه عجم سخن بگوییم، نکته در این است که این خاک متعلق به ماست. بگذار سیاسیون خوش باشند که بین ما و بلخ و بخارا و کابل و سمرقند فاصله بسیار است».

رئیس فرهنگستان هنر ادامه داد: وقتی در این سال‌ها نام مولانا برمی‌خیزد کسی می‌گوید که این مولانای بلخ است؛ چون در اینجا متولد شده. دیگری می‌گوید او مولانای نیشابوریان است که هرچه دارد، از کرامت پیر نیشابور است. دیگری نیز او را مولانای قونیه یا دمشق می‌داند، اما مولانا در واقع متعلق به همه آنهاست؛ چرا که در فرهنگ، دیواری نداریم. وقتی می‌گویند که غزنه، شهر اول جهان اسلام در سال‌جاری است، ما آنچنان شاد می‌شویم که بگویند اصفهان یا همدان یا قونیه یا حتی دمشق، شهر اول هستند».

معلم در ادامه سخنرانی خود با اشاره به شعر جوان ایران در سال‌های اخیر گفت: «آنچه به‌عنوان شعر در سال‌های اخیر می‌بایست پدیدار بیاید، در جهان پدید آمده است و ما نیز با آن ستیز نداریم. آن‌قدر که گذشتگان درباره شعر حق دارند، جدیدان هم حق دارند منتهی تا اندازه‌ای که شناسنامه کهن خود را فراموش نکنند. ممکن است ما در سرزمین‌های پارسی‌گوی مدعی صنعت و ثروت و مسائلی مانند آن نباشیم، اما در فرهنگ هنوز هم فریادمان بلندترین فریاد است و لذا باید آن باشیم و شویم که لایق ماست و این نیاز به مدیریت صحیح دارد».

رئیس فرهنگستان هنر خطاب به شاعران و نویسندگان افغانستانی حاضر در مجلس گفت: «انتظاری که ما داریم، آن است که زبان دری در افغانستان به مصیبتی که زبان فارسی تاجیکستان به آن مبتلا شد، دچار نشود. روح شعر شما باید حماسی باشد. این روزها فتنه‌های آخر الزمانی دامن همه ما را گرفته است و دشمنان ما به هر بهانه به تاراج خانه‌های ما می‌آیند و شعر باید آنها را بازگرداند».

ادامه برنامه نوبت اول روز دوم قند پارسی

در ادامه، هادی هزاره، شاعر مهمان از کابل، رضا اسدی، ریحانه بیانی (داستان نویس) ضیا قاسمی، محمد حبیبی، تکتم حسینی، طاهره حسینی، سارا محمدی، نعیمه طلوعی (شاعر مهمان ایرانی) و وحید طلعت (شاعر مهمان ایرانی) به خوانش آثارشان پرداختند.

ویژه‌برنامه نیکوداشت دکتر مولایی

دکتر حفیظ‌الله شریعتی: کار مولایی روی سراج التواریخ، در تاریخ ما ماندگار و مهم است

بخش نیکوداشت دکتر مولایی که از بی‌بدیل‌ترین برنامه‌های جشنواره بود، با سخنرانی دکتر حفیظ الله شریعتی آغاز شد. شریعتی، جایگاه دکتر مولایی را در تاریخ فرهنگ و پژوهش کشور، ویژه و منحصر به فرد توصیف کرد و در بخش آموزش، تحقیق و تصحیح متون گذشته، نقش ممتاز استاد را ستود و گفت: «کار ارزشمند تحقیقی استاد، روی سراج التواریخ ملا فیض محمد کاتب هزاره، کار ازشمند و منحصر به فرد بوده که با چاپ جلد چهارم آن با مقدمه مهم استاد مولایی، زینت یافته است. بدون تردید، این کار استاد یکی از کارهای ماندگار و مهم در تاریخ افغانستان است».

دکتر مریم حسینی؛ استاد ایرانی دانشگاه الزهرا: خانه ادبیات افغانستان در قدردانی از مولایی پیش‌دستی کرد

سخنران بعدی مراسم نکوداشت، دکتر مریم حسینی از استادان دانشگاه الزهرا بود که با برشمردن خصایص نیکوی اخلاقی، آموزشی و پژوهشی دکتر مولایی گفت: «تلاش شاعران و نویسندگان افغانستان در راستای رشد ادبیات فارسی قابل تقدیربوده و باید اعتراف نمایم که خانه ادبیات افغانستان از ما پیشی گرفته است.» به گفته خانم حسینی، دکتر مولایی بیش از سی سال است که در دانشگاه های ایران تدریس کرده و باید از سوی ایرانی ها از او تقدیر می شد، اما خانه ادبیات افغانستان پیش دستی کرد و از کارکرد دکتر مولایی تقدیر کرد.

یکی از جذّاب‌ترین بخش این برنامه، خوانش شعر بلند سید ابوطالب مظفری خطاب به دکتر مولایی بود که اشک اشتراک‌کنندگان را درآورد و با تشویق باشکوه اشتراک کنندگان روبه‌رو شد. مظفری این شعر را به بهانه چاپ جلد چهارم سراج التواریخ با تصحیح و مقدمه دکتر مولایی سروده بود.

دکتر عفت مستشارنیا: به داشتن همسری چون مولایی افتخار می‌کنم

دکتر عفت مستشارنیا (شهروند ایرانی و همسر دکتر مولایی) نیز بخشی از خاطرات 44 ساله خود از همراهی‌شان با داکتر مولایی را بازگو و تأکید کرد که به داشتن چنین همسری افتخار می‌کند و سال‌ها آرزو داشته است تا افغانستان را از نزدیک ببیند. ایشان از این که در سال 1381 توانسته است به افغانستان برود و استاد مولایی را تا بامیان جهت تأسیس دانشگاه این شهر همراهی کند، ابراز خوشحالی کرد و گفت: «فقط خدا می‌داند که برای راه افتادن این دانشگاه چه قدر سختی کشیدیم.» این بانوی پژوهشگر، بارها احساسات اشتراک‌کنندگان را با سخنان خود بر انگیخت و از سوی آنان تشویق شد.

دکتر محمدسرور مولایی: با خدای خود عهد بستم که به مردمم خدمت کنم

پس از اعطای هدایا و لوح سپاس خانه ادبیات افغانستان، انتشارات امیری و کتاب‌خانه مجلس شورای اسلامی ایران به دکتر مولایی، ایشان در جایگاه قرار گرفت و سخنرانی کرد.ایشان در صحبت‌های صمیمانه خود از خانه ادبیات افغانستان سپاس‌گزاری کرد و گفت: «من به وظیفه خود عمل نمودم؛ چرا که پس از اتمام تحصیل با خدای خود عهد بستم که به مردمم خدمت کنم.» داکتر مولایی یادآورشد زمانی که روی سراج التواریخ کار می‌کرد، بارها و بارها قلم از دست او افتاده و زار زار گریسته است. وی تأکید کرد سراج التواریخ، شاهکاری است که زمینه کار فراوان دارد و صدها عنوان تحقیق و پایان‌نامه را می توان از آن استخراج کرد. خانه ادبیات افغانستان در پایان این بخش، از محمدابراهیم شریعتی، مدیر نشر عرفان برای نشر کتاب‌های تاریخی و ادبی به ویژه آثار شاعران و داستان‌نویسان جوان کشور و نیز آثار دکتر مولایی قدردانی کرد و لوح سپاسی به این ناشر هدیه داد. سپس عارف جعفری سه آهنگ زیبای دیگر را اجرا کرد که با تشویق حاضران روبه‌رو شد.

اعلام نتایج نهایی ششمین جشنواره قند پارسی

 در بخش پایانی، دکتر امین زواری، دبیر علمی جشنواره قند پارسی به خوانش بیانیه جشنواره پرداخت و گفت: «پس از اعلام فراخوان ششمين جشنواره ادبي قند پارسي و تمديد آن، یک‌صد و پنج شاعر از گستره زبان و ادب پارسي با 300 قطعه شعر آزاد و 160 قطعه شعر سنتی در جشنواره شرکت کردند. در بخش داستان نيز 31 داستاننويس، 75 اثر به دبيرخانه روان كردند. از اين ميان، 72 شاعر و 22 داستان­نويس به دور نهايي داوري راه يافتند كه دبیرخانه جشنواره از شماری از آنان براي حضور در جشنواره دعوت كرد.

در جشنواره ششم، شاعران و نویسندگانِ بیشتر حوزههای ادبی قلمرو فرهنگی زبان پارسی شامل کابل، بلخ، غزنی، بامیان، تخار، هرات، شیراز، اصفهان، قم، تهران، کاشان، مشهد، تبریز، سمنان، خوزستان و گرگان حضور داشتند که از آن میان، حوزه ادبی مشهد با 24 شرکت‌کننده در بخش شعر و 7 شرکت‌کننده در بخش داستان، حضوری پررنگ‌تر از جاهای دیگر داشت. پس از مشهد، حوزههای ادبی تهران، کابل، قم و بلخ در مقامهای بعدی قرار دارند. شایسته یادآوری است که 5 نفر از شاعران مقیم کشورهای خارج از قلمرو زبان پارسی نیز در جشنواره ششم شرکت کردند. شمار راه‌یافتگان به داوری اولیه نسبت به جشنواره پنجم قند پارسی، کاهش و تعداد راه‌یافتگان به دور نهایی، افزایش داشت که به نظر داوران، رشد کیفی آثار و نیز نزدیک شدن سطح آثار به یکدیگر را نشان میدهد. 

داوران در بخش شعر، سطح و كيفيت آثار را نزدیک به هم ارزیابی کردند و روند رو به رشد شعر جوان افغانستان و توان‌مندی آنان در استفاده از تمامی ظرفیت‌های شعر نو و سنتی را قابل قبول و حتی ستودنی میدانند. در بخش داستان، از دیدگاهی کلی دربارۀ اثرهای رسیده، میتوان گفت که داستانها مقبولند و روند ادبیات داستانی افغانستان در مجموع، رو به رشد است. بیشتر داستانها، در سطحی بالاتر از متوسط و در مجموع، به هم نزدیک هستند. در این دوره از جشنواره با نامهای تازه و خوش‌آتیه‌ای برخورد مي‌كنيم که قبل از این با آن‌ها آشنا نبوديم».

 در مجموع، داوران ششمین جشنواره ادبي قند پارسي، با ستودن تلاش ادبي همه دوستان شركتكننده و تعهد دروني و علاقه مندي تاريخي شان به زبان و ادبیات كهن پارسي، برگزيدگان ششمین جشنواره ادبي قند پارسي را در بخش هاي شعر سنتی و آزاد و داستان به این شرح اعلام كردند: 

شعر سنتی

علی جعفری از مشهد و صفیه بیات از هلند، شایسته قدردانی

مختار وفایی از بلخ و تکتم حسینی از قم، مقام سوم (مشترک)

محمد جعفری از تهران و علی‌رضا جعفری از قم، مقام دوم (مشترک)

سهراب سیرت از بلخ، مقام اول 

 شعر آزاد

محمود تاجیک از تهران و معصومه موسوی از قم، شایسته قدردانی

رضا اسدی از تهران، مقام سوم 

حکیم علی‌پور از بلخ و امان میرزایی از مشهد، مقام دوم (مشترک)

زهرا زاهدی از قم، مقام اول

داستان کوتاهسهراب سروش غیبی از بلخ، غلام رسول جعفری از اصفهان و ریحانه بیانی از قم، شایسته قدردانی

وسیمه بادغیسی از هرات و صدیقه کاظمی از مشهد، مقام سوم (مشترک)

فاطمه موسوی از تهران، مقام دوم 

علی موسوی از بلخ، مقام اول 

* زبانِ حال زنان باوفا، صبور و اغلب قربانیِ انتظار کشورم؛ که به سالها مهاجرت و دوری همسرانشان تن درمیدهند و دم برنمیآرند. تقدیم به آنان.

نمیتوانستم
به آن 
دل 
خوش کرد!